10 Aralık 2007 Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş. (TUSAŞ) ile Northrop Grumman (ABD) arasında 2005 yılında imzalanan ilk F-35 (JSF) sözleşmesi ile başlayan uzun dönemli işbirliği çerçevesinde, TUSAŞ, F-35 uçaklarının orta gövde ünitelerinin ilk üretim siparişini aldı.
TUSAŞ’a verilen bu ilk sipariş Lockheed Martin’in liderliğini yaptığı F-35 ana yüklenicilerinden Northrop Grumman’nın üretmekte olduğu ve uçağın büyük bir bölümünü oluşturan orta gövdede kullanılacaktır.
TUSAŞ Genel Müdürü Sayın Muharrem Dörtkaşlı: “F-35 programının ihtiyaçlarını karşılamak ve desteklemek amacıyla gerek teknolojik, gerekse tesis anlamında Savunma Sanayi Müsteşarlığı’nın da finansal destekleriyle büyük yatırımlar yapıyoruz” demiştir. “Bu anlaşma ile TUSAŞ ve Northrop Grumman arasında en az 20 yıl sürecek stratejik bir işbirliğinin temelleri atılmıştır.”
Northrop Grumman Entegre Sistemler Bölümü Başkan Yardımcısı ve F-35 Program Müdürü Sayın Janis Pamiljans: “F-35 programına güçlü bir uluslararası katılım, dünyanın en ileri teknoloji savaş uçağının başarılı bir şekilde üretim, teslimat ve desteği açısından büyük önem taşımaktadır.” demiştir. “Bu anlaşma F-35 orta gövde ve alt ünitelerini üretecek olan TUSAŞ ile başarılı işbirliğimize ivme kazandırmaktadır.”
Dörtkaşlı yaptığı açıklamada “F-35 Düşük Sayıda İlk Üretim (LRIP) fazında TUSAŞ’ın Northrop Grumman’a ikinci kaynak alt yüklenici olacağını” söylemiştir. “F-35’in Orta Gövde’sini ABD dışında tek kaynak olarak üretecek olan TUSAŞ, bu teslimatlara 2013 yılında başlayacak ve seri üretim fazı boyunca üretime devam edecektir. TUSAŞ programın idame-işletme fazında da aktif rol almayı hedeflemektedir.“
F-35, hizmet süresini dolduran bir çok savaş ve taarruz uçağının yerini almak için tasarlanmış görünmez, süpersonik çok amaçlı bir savaş uçağıdır. Amerikan Hava Kuvvetleri, Deniz Piyade ve Deniz Kuvvetleri ile müttefik ülke kuvvetlerinin muhtelif performans ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Konvansiyonel İniş Kalkış Yapabilen (CTOL), Kısa Kalkış Dikine İniş (STOVL) ve Uçak Gemisine İniş Kalkış Yapabilen (CV) olmak üzere üç versiyonda üretilecektir. İdame ihtiyaçları açısından her üç versiyonda da ortak özellikler bulunmaktadır.
TUSAŞ’ın Ankara’da bulunan yüksek teknoloji ürünü makine ve teçhizatla donatılmış olan modern üretim tesisi, parça imalatından uçak montajı, uçuş testleri ve teslimine kadar son derece geniş üretim kabiliyetlerine sahiptir. Havacılık sistemleri geliştiren ve entegre eden TUSAŞ’ın faaliyet alanları arasında modernizasyon ve modifikasyon hizmetleri de bulunmaktadır.
PROGRAMIN GEÇMİŞİ:
F-35 uçaklarının orta gövdesinin ABD dışında tek kaynak olarak TUSAŞ tesislerinde üretilmesine yönelik anlaşma Şubat 2007’de imzalanmıştır. Söz konusu anlaşma çerçevesinde TUSAŞ, en az 400 adet orta gövde üretecektir. F-35 orta gövdeleri halihazırda Norhtrop Grumman’ın Kaliforniya-Palmdale’deki F-35 tesisinde üretilmektedir.
Norhtrop Grumman’ın iş payı F-35 uçağının orta gövdesi ile radar, elektro-optik iletişim, seyrüsefer ve tanımlama aviyonik sistemlerini kapsamaktadır. Northrop Grumman ayrıca, görev sistemleri ile görev-planlama yazılımları ile pilot ve bakım eğitim sistemlerinin geliştirilmesinden de sorumludur.
30 Milyar ABD Dolar’lık global bir savunma ve teknoloji firması olan Northrop Grumman 120,000 çalışanı ile dünya çapında elektronik, havacılık ve gemi sektöründeki sivil ve askeri müşterileri için yeni sistemler, ürünler ve çözümler üretmektedir.
TUSAŞ’IN F-35 UÇAĞININ ORTA GÖVDE ÜRETİMİNDEN SAĞLAYACAĞI TEKNOLOJİK KAZANIMLAR
* Hassas toleranslı ileri teknoloji kompozit parça üretimi, tasarım ve imalat süreçleri arasında yüksek seviyede dijital entegrasyon,
* Robot kontrollü hassas delme, kesme ve bütünleştirme işlemleri,
* Sofistike yapılar için otomatik tezgahlar kullanılarak fiber yerleştirme teknikleri,
* Yüksek teknoloji kullanarak kompozit ve metal yapıştırma teknikleri,
* Robot kontrollü hassas kaplama ve boyama uygulamaları ile
* 5. nesil savaş uçakları için gereken yüksek standartlı kalite uygulamalarıdır.
Bu anlaşmalar ile TUSAŞ ve Northrop Grumman arasında en az 20 yıl sürecek stratejik işbirliğinin temelleri atılmaktadır. Orta gövdede ana yüklenici olan Northrop Grumman ile başlayan ve program boyunca devam edecek olan bu işbirliğinin gelecekte daha da gelişerek ortak tasarım faaliyetleri için önemli fırsatlar yaratacağı düşünülmektedir.
Proje kapsamında üstlenilen iş paketlerini gerçekleştirmek amacıyla yapılacak olan kompozit tesisi gibi alt yapı yatırımları ile sahip olunacak kabiliyetler sayesinde TUSAŞ dünyada sayılı firmalardan birisi olacaktır.
Türkiye’nin havacılık ve uzay merkezi olan TUSAŞ, proje kapsamında alt yüklenicileri ile küçük ve orta ölçekli firmaların kabiliyetlerini kullanarak, sektörel sinerji oluşturmayı bir görev olarak benimsemiştir. “F-35 Orta Gövde”sinin TUSAŞ tesislerinde üretimine başlanması ile TUSAŞ, mevcut teknolojisini 5. nesil savaş uçaklarının imali için gerekli temel teknolojiler seviyesine çıkartarak, sahip olacağı kabiliyetler ile dünya çapında bir mükemmeliyet merkezi olmayı hedeflemektedir.
TUSAŞ, JSF projesinde kazandığı mali değeri büyük, içeriği kapsamlı ve teknolojik getirisi yüksek iş paketleri ile ülke ekonomisine katkıda bulunmanın yanı sıra 20 yıl boyunca yaklaşık 500 mühendis ve teknisyene iş olanağı sağlayacaktır.
